Co oznacza „suw” silnika?
Suw to ruch tłoka między jego skrajnymi położeniami w cylindrze. W silniku czterosuwowym pełny cykl pracy obejmuje cztery takie ruchy, czyli dwa obroty wału korbowego. W dwusuwowym cykl zamyka się w dwóch ruchach tłoka i jednym obrocie wału. W obu przypadkach spalanie paliwa wytwarza ciśnienie, które popycha tłok, a mechanizm korbowy zamienia jego ruch na obrót wału.
Różnica nie sprowadza się jednak do tempa pracy. Konstruktor musi także doprowadzić do cylindra świeży ładunek, usunąć spaliny i zapewnić smarowanie części ruchomych. To sposób organizacji tych procesów odróżnia typowy motocyklowy silnik dwusuwowy od czterosuwowego. Samo oznaczenie 2T lub 4T nie mówi jeszcze wszystkiego o mocy, zużyciu paliwa czy trwałości konkretnego motocykla.
Jak przebiega cykl w silniku czterosuwowym?
W pierwszym suwie, ssaniu, tłok opada, a otwarty zawór dolotowy pozwala napłynąć do cylindra powietrzu albo mieszance paliwowo-powietrznej, zależnie od sposobu zasilania. Następnie zawory są zamknięte, a unoszący się tłok spręża zawartość cylindra. W typowym motocyklowym silniku benzynowym świeca zapłonowa inicjuje spalanie w pobliżu końca sprężania. Rozprężające się gazy popychają tłok w dół: to suw pracy.
Na koniec tłok ponownie idzie w górę i wypycha spaliny przez otwarty zawór wydechowy. Otwieraniem i zamykaniem zaworów steruje rozrząd zsynchronizowany z wałem korbowym. Cztery suwy opisują więc kolejność głównych etapów, choć rzeczywisty moment otwarcia zaworów nie musi pokrywać się dokładnie ze skrajnymi położeniami tłoka.
W większości motocyklowych czterosuwów olej krąży w osobnym układzie smarowania i nie jest celowo dodawany do paliwa. Dla użytkownika oznacza to konieczność kontrolowania jego poziomu oraz wymiany oleju i filtra zgodnie z instrukcją danego modelu.
Co dzieje się podczas dwóch suwów?
W typowym benzynowym dwusuwie motocyklowym tłok steruje przepływem przez kanały w cylindrze, odsłaniając i zasłaniając je podczas ruchu. Gdy tłok wznosi się, spręża ładunek nad sobą. Jednocześnie do przestrzeni pod tłokiem, czyli skrzyni korbowej, napływa świeża mieszanka. Po zapłonie spaliny popychają tłok w dół, a świeży ładunek w skrzyni korbowej zostaje wstępnie sprężony.
Pod koniec ruchu w dół tłok odsłania kanał wydechowy, którym zaczynają uchodzić spaliny, a następnie kanały przelotowe. Świeża mieszanka przepływa do cylindra i pomaga wypchnąć pozostałe spaliny. Ten etap nazywa się przepłukiwaniem cylindra. Ponieważ dopływ świeżego ładunku i odpływ spalin zachodzą blisko siebie, w prostych konstrukcjach część mieszanki może wydostać się do wydechu.
Opis ten dotyczy popularnego rozwiązania z wykorzystaniem skrzyni korbowej do wstępnego sprężania. Istnieją także inne konstrukcje dwusuwowe. Ważna zasada pozostaje ta sama: cykl pracy powtarza się przy każdym obrocie wału, zamiast co dwa obroty jak w czterosuwie.
Skąd biorą się różnice w charakterze i smarowaniu?
Częstsze suwy pracy mogą pomóc dwusuwowi uzyskać dużą moc względem pojemności i masy, ale wynik zależy od projektu całego silnika. Znaczenie mają między innymi przebieg kanałów, układ wydechowy i zakres obrotów. Nie warto więc zakładać, że każdy 2T będzie mocniejszy lub bardziej dynamiczny od każdego 4T. Również sposób oddawania mocy należy oceniać dla konkretnego motocykla.
W typowym dwusuwie ze sprężaniem mieszanki w skrzyni korbowej nie stosuje się takiego samego obiegu oleju jak w większości czterosuwów. Smarowanie zapewnia olej podawany wraz z paliwem: może być mieszany przed tankowaniem albo dozowany przez oddzielny układ. Nie wolno zgadywać proporcji mieszanki ani zakładać, że motocykl ma sprawny dozownik. Wymagany olej i sposób jego podawania trzeba sprawdzić w instrukcji konkretnego modelu.
Zasada przepłukiwania może wpływać na zużycie paliwa i skład spalin, lecz skala różnic zależy od konstrukcji oraz sposobu zasilania. Proste hasło „dwusuw pali więcej” nie zastąpi danych dotyczących konkretnego silnika i warunków jazdy.
Co powinien zapamiętać początkujący użytkownik?
Najprostszy sposób rozróżnienia cykli to liczba ruchów tłoka: cztery suwy i dwa obroty wału w 4T, dwa suwy i jeden obrót wału w 2T. W czterosuwie poszczególne etapy wyraźnie rozdzielają zawory sterowane rozrządem. W opisanym dwusuwie wymiana gazów zachodzi przez kanały odsłaniane przez tłok, częściowo w tym samym czasie.
Przy zakupie i codziennym użytkowaniu ważniejsza od samej etykiety 2T lub 4T jest znajomość wymagań własnego motocykla. Przed jazdą warto sprawdzić to, co przewiduje instrukcja, w szczególności stan płynów lub oleju, szczelność i widoczne nieprawidłowości. Terminy obsługi, rodzaj środków smarnych i czynności serwisowe zawsze dobieraj według dokumentacji konkretnego modelu, a nie według ogólnego opisu zasady działania.
